نویسنده (های) وبلاگ رامین فخاری
آرشیو وبلاگ
      معجزات علمی قرآن (و در زمین نشانه هایی برای اهل یقین وجود دارد و در خود شما آیا نمی بینید؟)
شرح مناظره علمی پروفسور داوکینز و پروفسور کالینز نویسنده: رامین فخاری - ۱۳٩۱/٧/۸

به طور کلی بحث و مناظره در مورد "خدا در برابر علم" در بر گیرنده طیفی از مطالب بوده‌است. هر چند در سالهای اخیر عموماً بخشی از آن مطرح و مورد توجه قرار گرفته است، از جمله اینکه آیا تئوری تکامل "داروین" می‌تواند در برابر انتقادهای مسیحیان که معتقد به آفرینش موجودات بر طبق "عهد عتیق – سفر پیدایش" هستند، مقاومت ورزد؟ در دوران اخیر مبحث آفرینش، جریان جدیدی تحت عنوان "نیاکان معنوی طرح هوشمندانه" یافته‌است. بدین معنی که تلاش‌های علمی، مطرح می‌سازند حلقه های مفقوده در سلسله تکاملی موجودات، معنی‌دارتر از مطالبی است که برای اثبات کل سلسله موجودات مطرح می‌شود. امّا "طرح هوشمندانه" حداقل بخشی از حرارت و جاذبه‌های خود را در دسامبر گذشته از دست داد، زمانی که یک قاضی ایالتی به عنوان "علم دروغین" و نامناسب برای تدریس در مدارس پنسیلوانیا، خط بطلان بر آن کشید.

در واقع "آفرینش" و "طرح هوشمندانه"، با هم مرتبط‌اند و وابسته به موضوعی که طی آن منازعه‌گر، هر دو را به چالش می‌برد: اینکه آیا دین پیشرفت‌های علم را تحمل می‌کند؟

این مناظره از سالها قبل از "داروین" وجود داشته امّا (امروزه) جبهة "ضد دین" بر دو پایه ارتقاء یافته‌است: یکی تلاشهای عالمان به خروش آمده از موضوع طرح هوشمندانه و دیگری قابلیت‌های رو به رشد آنها در شناخت طبیعت و تجارب انسانی. تصویربرداری از مغز، مراکز اراده و شهوت را (در انسان) به صورت رنگی نشان داده است که نظریة دینی را در مورد "روح" مستقل از غددها و فعالیت‌های شیمیایی آنها، به تردید و تنازع می‌کشاند. متخصصین شیمی مغز بی‌توازنی‌هایی را مشخص ساخته‌اند که می‌تواند توجیه‌گر شرایط وَجد و خوشحالی از احساس حضور معصومین یا رؤیت شبحی از عیسی باشد. به مانند نظرات "فروید"، روانشناسی تکاملی، تئوری‌هایی از فداکاری و حتی مذهب به دست می‌دهد که حاوی "خدا" نیستند.

آنچه که در کیهان‌شناسی به نام نظریه "چند منظومه" مشهور است، احتمال می‌دهد که منظومة ما یکی از سلسله منظومه‌هایی بوده که ناگهان متفاوت شده و حادثه زندگی در آن – بی هیچگونه دخالت مقدسی – پدید آمده‌است. حتی اگر احتمال وقوع این امر یک در بیلیون باشد، با ۳۰۰ بیلیون منظومه در عالم، بعید نیست.

کاردینال شونبورن،(۴)
احساسی‌ترین پیام ایمانی را در برابر پیروان الحاد یا معتقدان به نظریة تکامل، مطرح ساخته که آیا امید دارند علوم تجربی سوای سنجش، بتواند دین را به عنوان اعتقادی جهانی و تکیه‌گاه انسانی، جایگزین سازد؟ نقطه نظری که با هر آنکه (در آزمایشگاه) لوله آزمایشی به دست می‌گیرد، تطبیق نمی‌شود. امّا بخش رو به تزایدی از فعالان علوم - به قول یکی از محققین - خروش بی‌سابقه‌ای را در برابر آنچه که توهیـــن مستقیم به تحقیق و منطق می‌نامند تجربـــه می‌کنند، از آنچه که "مسیحیت راست" در سیاست‌گذاری‌های علمی دولت "بوش" می‌گوید تا ایمان متعصبانه تروریست‌های "۱۱ سپتامبر" به ادعاهای کنونی "طرح هوشمندانه".

برخی از منکران به قدری در موضع خود سرسختند که همچنان به گفته‌ای قدیمی تکیه می‌کنند: اینکه علم و دین نه تنها مکمل هم در بیان مجهولات نیستند، بلکه در تضادند; یا به قول استاد روانشناسی در دانشگاه "ییل" آقای "پُل بلوم" (۵)
که آشکارا نوشته‌است «دین و علم همواره در برخورد خواهند بود». آری، بازار (جامعه) را سیل کتب عالمانی که قایل به فقدان هر گونه ارتباط بین خدا و علوم هستند فرا گرفته‌است، آنهم در اولویت بخشی به علوم یا حداقل دوری کامل علوم از هر مقوله و بحث ایمانی. (بنابراین) یافتن سخنگویی از جبهة ملحدان دشوار نبود. خصوصاً آنکه "ریچارد داوکینز"، از سردمداران الحاد، اخیراً کتاب خود را تحت عنوان "پندار خدا" (۶) منتشر ساخته‌است، کتابی که – بنا به نشریة "نیویورک تایمز" پر فروش‌ترین کتابها به مدت ۵ هفته بوده است "ایمان" را از جهات مختلف فلسفی، تاریخی و علمی تخطئه کرده و به شدت بر تئوری "داروین" تکیه نموده است، همان مبحثی که نامبرده به عنوان رشتة تخصصی، در جوانی دنبال می‌کرد و اخیراً به عنوان شارح و مدرس ورزیده "روانشناسی تکاملی" کرسی استادی را در دانشگاه آکسفورد – بخش تفهیم علوم به عامه – اشغال کرده‌است.

"داوکینز" بر امواج الحاد می‌راند. (به علاوه) در سال ۲۰۰۴ کتاب "پایان ایمان" نوشتة سام هریس (۷)
دانشجوی فوق لیسانس در رشتة "روانشناسی اعصاب"، منتشر شد (به تیراژ بیش از ۴۰۰ هزار). سپس "هریس" جزوه‌ای در ۹۶ صفحه تحت عنوان "نامه‌ای به ملت مسیحی" منتشر ساخت که بنا به نشریة نیویورک تایمز، در چهاردهمین رده پرفروش‌ترین کتاب‌ها قرار دارد. در فوریه گذشته آقای "دانیل دِنِت"(۸) استاد فلسفه در "دانشگاه تافتز" (۹)کتاب "شکست طلسم دین، پدیده‌ای طبیعی" (۱۰) را به رشتة تحریر در آورد که هر چند به میزان کتب قبلی فروش نرفته، ولی در طرح وسیع‌تر موضوع در صحنة عمومی جامعه، مؤثر بوده‌است و اگر "دنت" و "هریس" را نتوان به معنی واقعی "عالِم" قلمداد کرد، مؤلفان دیگر کتب الحادی شاخصند: "مارک هاوزر" (۱۱)استاد بیولوژی در دانشگاه "هاروارد" در کتاب "اذهان اخلاقی"(۱۱) مبانی غیر الهی را در تشخیص "خوب و بد" در آدمی بررسی می‌کند. استاد بیولوژی "لوئیس وولپرت" (۲۱) که خود را "ملحد مادی‌گرا" معرفی می‌کند در کتاب "شش چیز غیر ممکن قبل از صبحانه"(۱۲) دیانت را از جمله مقولات غیر ممکن توصیف می‌نماید. "ویکتور استرنج" (۱۲) فیزیکدان کیهان‌شناس، کتاب تحت عنوان "خدا، نظریه رد شده"(۱۳) دارد. به همین ترتیب خانم "آن داریان" (۱۴)بیوة فیزیکدان ملحد کیهان شناس "کارل ساگان"(۱۴)مجموعه درسهای شوهر درگذشته‌اش را راجع به "خدا و غیبت او" در کتابی تحت عنوان "تجارب گوناگون علمی"(۱۴)جمع آوری کرده‌است. البته "داوکینز" و سپاهش، مخالفان و حمله‌کنندگان نطاقی از جبهة خداشناس دارند. ولی اکثر این مخالفان چندان اهمیتی برای علوم تجربی قایل نیستند و مباحثاتی که طی آن یک متن بر "متن مقدس" (۱۵) و طرف مقابل بر مثلاً جدول طبقه‌بندی عناصر (۱۶) تکیه دارد، معمولاً به جایی نمی‌رسد. غالب امریکائیان موضعی میانه دارند که "ما هر دو (خدا و علم) را می‌خواهیم". می‌گویند: می‌خواهیم از موفقیت‌های علوم برخوردار و در عین حال احکام شنبه (و یکشنبه) را هم مراعات کنیم، طالب دستیابی به MRI بوده و همچنین به استقبال معجزات می‌رویم، مباحثات درباره مسائلی چون "یاخته‌های بنیادی" (۱۷)را ارج می‌نهیم بی‌آنکه منکر باشیم که مواضع بحث در این زمینه چنان در تغایرند که هر نوع گفتگویی را بی‌حاصل می‌سازد. و به خاطر ایجاد توازن در برابر منکرانی چون "داوکینز" (میانه‌روها) می‌خواهند که مطلعین و عالمان برخوردار از "ایمان" و پیشرفت‌های علمی، به پاسخگوئی برخیزند و امید دهند که "علوم" و "خداوند" در هماهنگی‌اند و در واقع "علم" از خداست.

میانه‌روها و آشتی‌ دهندگان (بین خدا و علم) اخیراً فعال‌تـــر شده‌اند. استـــاد بیولــــوژی در دانشگاه "استانفورد" (۱۸)
خانم "جوآن رافگاردن" (۱۸) به تازگی کتابی تحت عنوان "تکامل و ایمان مسیحی" (۱۸) منتشر ساخته که به گفتة نویسنده "دفاع محکم مسیحیت" از بیولوژی تکاملی است و طی آن محورهای اساسی موضوع همراه با بخش‌هایی از انجیل ارائه گردیده است. (همینطور) آقای "ادوارد ویلسون"،  (۱۹ حشره‌شناس و شکاک مشهور در مسایل ایمانی، کتابی تحت عنوان "خلقت: خواسته‌ای برای نجات حیات در زمین" (۱۹) به طبع رسانده و طی آن مؤمنان و منکران را به اتفاق و میانه‌روی فرا خوانده‌است. امّا مهمترین شخصیت این گروه که به مرز مشترک (بین خدا و علم) دعوت می‌کند آقای "فرانسیس کالینز"3 است.

دلبستگی "کالینز" به "ژنتیک" – اگر بتوان گفت – بیش از "داوکینز" است. وی در مقام مدیریت "انجمن تحقیقاتی ژنتیک انسانی"  (۲۰) ا
ز سال ۱۹۹۳، گروه ۲۴۰۰ نفره دانشمندان علوم تجربی را از کشورهای مختلف برای "مشخص سازی ۳ بیلیون آثار ژنتیک انسانی"  (۲۱)  رهبری کرد، اقدام بی‌نظیری که رئیس جمهور "کلینتون" در سال ۲۰۰۰ طی تشریفاتی در کاخ سفید، ستود و طرح به دست آمده را با اکتشافات "مریودر لوئیس"  (۲۲)  و نقشه‌های اکتشافی او مقایسه کرد. "کالینز" به مدیریت انجمن تحقیقاتی خود و استفاده از آن در روشن سازی مجهولات طبی، ادامه می‌دهد.

نامبرده همچنین به صراحت مسیحی است که از الحاد در ۲۷ سالگی، به ایمان مسیحی رسید و اکنون دانشمندان علوم تجربی با اعتقاد مسیحی را راهنمایی می‌کند که چگونه در مجامع شکاک صاحبان علوم، از تعلقات ایمانی خود سخن بگویند. کتاب پر فروش او تحت عنوان "زبان خدا، ارائه شواهدی برای ایمان توسط فردی از علوم تجربی"  (۲۳) 
 برخی از مباحثاتش را طی مناظره ۹۰ دقیقه‌ای با "داوکینز" که توسط مجلة "تایم" در دفتر این مجله در نیویورک برگزار گردید، ارائه می‌دهد. به چکیده‌های از آن مناظره توجه کنید (۳۰سپتامبر۲۰۰۶):

تایم: پروفسور داوکینز، اگر کسی واقعاً علوم را بفهمد، در این صورت آیا خدا یک تصور واهی و بی‌معنی است، آن طور که عنوان کتاب شما مطرح می‌سازد؟

داوکینز: مسئله اینکه آیا یک آفریدگار فوق طبیعت (Supernatural Creator) یعنی خدا وجود دارد، یکی از مهمترین سئوالاتی است که ما باید به آن پاسخ دهیم. من فکر می‌کنم که این یک سئوال علمی است. پاسخ من این است که خیر!

تایم: دکتر کالینز، شما معتقد هستید که علم با اعتقادات مسیحی سازگاری دارد؟

کالینز: بلی، وجود خدا، صرفنظر از حقیقی یا واهی بودن آن، می‌تواند یک سئوال علمی باشد که ابزار علمی توانائی پاسخ دادن به آن را دارند. از نقطه نظر من، خدا نمی‌تواند کاملاً در طبیعت محدود شود. بنابراین وجود خدا، خارج از توانائی علوم برای سنجش و احاطه بر آن می‌باشد.

تایم: استیفن جی گود (Stephen Jay Gould) فسیل‌شناس فارغ‌التحصیل هاروارد این ادعای معروف را کرده بود که مذهب و علم می‌توانند در کنار هم زندگی کنند، زیرا هر دو برای خود فضای مستقل و جداگانه‌ای دارند. به نظر می‌رسد شما دو نفر با این سخن مخالف باشید.

کالینز: او یک دیوار تصنعی بین دو دنیا قرار داد که در زندگی من وجود ندارد. من به طور جدی به قدرت آفرینش خدا که همه‌چیز را در نخستین مرحله به وجود آورده باشد معتقد هستم. من دریافته‌ام که مطالعه جهان طبیعت یک فرصت و موقعیتی است تا عظمت، عالی بوده و پیچیدگی آفرینش خدا را مشاهده نمائیم.

داوکینز: من فکر می‌کنم نظریات استیفن گولد در تفکیک دو فضا، کاملاً یک بازی سیاسی بود تا مذهبی‌های خط وسط را به اردوی علم بکشاند امّا نظریه‌ای بسیار توخالی بود. موارد بسیار زیادی وجود دارد که مذهب نمی‌تواند نظریات علمی را ندیده بگیرد. هر باوری درباره معجزه، نه تنها مخالف حقایق علمی اثبات شده است بلکه با روح علم مغایرت دارد.

تایم: پروفسور داوکینز، به نظر می‌رسد شما معتقد هستید تئوری داروین درباره تکامل تنها در تغایر با داستان پیدایش (در تورات) نیست، بلکه فراتر از آن است.

داوکینز: آری، برای قرن‌ها قدرتمندترین استدلال برای اثبات وجود خدا در دنیای موجود، ادعای طرح و نقشه برای جهان بوده و گفته می‌شد این موجودات زنده بسیار زیبا، با شکوه و قدرتمند فقط می‌تواند توسط یک خالق هوشمند (Intelligent Designer) ساخته شده باشد. اما داروین بیان ساده‌ای عرضه کرد، نظریه او یک راه پله پله توسعه تدریجی بود که یک آغاز بسیار ساده و کوچک داشت ولی گام به گام به پیچیدگی، بهبود کیفی، انطباق با شرایط و کمال وجودی رسید و البته هر گام برای پیدایش هر موجود به سادگی برداشته نشده‌است، وقتی در طول میلیونها سال تجربیات روی هم انباشته شود، شما این احتمال بسیار بعید را به تحقق رسیده می‌بینید، همچون مغز انسان و باران جنگل‌ها، این حقیقت باید ما را علیه این ادعای خیالی، که هر چیزی که بسیار پیچیده و دشوار بود باید حتماً خدائی آن را انجام داده باشد، هشدار ‌دهد.

کالینز: من بین نظریه تکاملی پروفسور داوکینز، با اینکه خدا جهان را طراحی کرده‌باشد، ناسازگاری نمی‌بینم.

تایم: چه زمانی این واقعه (آفرینش) ممکن است اتفاق افتاده باشد

کالینز: خارج از طبیعت، خدا همچنان خارج از زمان و مکان است. بنابراین در لحظه آفرینش جهان، خدا ممکن است تکامل را به جریان انداخته‌باشد، با تمام علم و دانش نسبت به تحولات بعدی آن، و چه بسا همین مناظره‌ای که اکنون می‌کنیم، در علم خدا بوده‌است. این واقعیت که او می‌تواند هم آینده را پیش‌بینی کند و هم به ما اختیار و آزادی عمل عنایت کند، کاملاً پذیرفتنی است.

داوکینز: من فکر می‌کنم این خطای فاحشی است. اگر خدا می‌خواست جهان و انسان را بیافریند، این کمی عجیب به نظر می‌رسد که یک راه غیر عادی را انتخاب کرده باشد. یعنی ده بیلیون سال قبل آفرینش را آغاز کرده باشد، پس از آن چهار بیلیون سال هم صبر کند تا انسانی به وجود آید که استعداد پرستش داشته باشد، بخواند و بقیه کارها را که مذهبی‌ها به آن علاقمندند انجام دهد!

کالینز: ما چه کسی هستیم که بخواهیم بگوئیم این شیوه عجیبی بوده است؟ من فکر نمی‌کنم قرار خدا چنین است که همه تصمیماتش برای ما آشکار و بدیهی باشد. اگر او خدائی باشد که ما باید بدون اجبار و اکراه او را طلب کنیم، در این صورت آیا نباید برای او معقول باشد که مکانیسم تکامل را به کار برده باشد بدون آنکه بخواهد (دلایل و) نقش خود در آفرینش را به وضوح و آشکارا برای ما بیان کرده باشد؟

تایم: در کتاب‌های هر دوی شما مطرح شده‌است که اگر از امور ثابت و استوار ششگانه یا بیشتر در جهان تغییر می‌کرد، زندگی در این سیاره غیر ممکن می‌شد. دکتر کالینز آیا می‌توانید شما مثالی بزنید.

کالینز: بلی، قوه ثابت جاذبه، اگر به اندازه یک درصد بیلیون میلیون (۱۰۱۴) تفاوت می‌کرد توسعه جهان پس از انفجار اولیه( Big Bang) به آن صورت که به شرایط کنونی بیانجامد اتفاق نمی‌افتاد. شما اگر به شواهد نگاه کنید، بسیار دشوار می‌نماید که بگوئیم آن تحولات کاملاً شانسی (تصادفی) بوده‌است. اما اگر وجود یک طراح یا خالق را باور کنید، این موضوع دلیل و منطقی قوی برای توضیح آنچه که به وقوع پیوسته‌است به دست می‌دهد. در غیر این صورت، توضیح اینکه چگونه این تحولات – به عنوان مثال همین وجود ما – سر زده است، بسیار مشکل خواهد بود.

داوکینز: مردمی که به خدا معتقد هستند، چنین نتیجه‌گیری می‌کنند که باید حتماً یک نیروی غیبی وجود داشته باشد که دائماً با عوامل ثابت شش گانه جهان ور برود و آنها را تنظیم کند و این استدلال که چون امکان این تحولات فوق العاده بعید است، پس وجود خدائی لازم است، به دلیل آنکه خود خدا غیر محتمل‌تر است، پذیرفتنی نیست. فیزیکدانها حرفهای دیگری دارند، یکی اینکه این شش اصل ثابت لا یتغیر هستند. برخی تئوریهای منسجم نهایتاً نشان خواهند داد که این دو اصل ثابت همچون محیط دایره و قطر آن کاملاً قفل شده‌اند. در این حالت با به هم پیوستگی آنها امکان خطا تقلیل می‌یابد. راه دیگر امکان چند جهانی بودن است. چه بسا جهانی که در آن زندگی می‌کنیم، یکی از آن جهان‌های بیشماری باشد که وجود دارد. در بین این جهان‌های بی‌حد و حساب ممکن است به دلیل نظم نیافتن اصول ثابت (جاذبه و غیره) حیاتی به وجود نیامده باشد. امّا در تعداد قلیلی از آنها، همچون جهان ما، این تعادل برقرار شده باشد.

کالینز: اینهم یک امکان جالب است. صرفنظر از تئوریک بودن این دیدگاه، که من فکر می‌کنم غیر ممکن است، شما چه بگوئید بی‌نهایت جهان در عالم وجود دارد که ما فعلاً آنها را نمی‌شناسیم، یا بگوئید نقشه‌ای وجود داشته‌است، من نهایتاً در این گفتگو به خدائی ایمان می‌آورم که جهان را طراحی و آفریده که به مراتب قابل قبول‌تر از تئوری حباب‌گونه "بی‌نهایت جهان" است. "اوکام" (Occam) می‌گوید شما باید بیانی را برای تئوری خود انتخاب کنید که ساده و سر راست باشد. این نظریه، مرا – در توضیح پیدایش و تحولات عالم – سوی خدا هدایت می‌کند تا به تئوری "چند جهانی" که به نظر می‌رسد توسعة رشتة تصورات و خیالات باشد.

داوکینز: من قبول می‌کنم ممکن است چیزهایی باشد که به مراتب دورتر و درک نکردنی‌تر باشد از آنچه ممکن است تصور کنیم. امّا چیزی که من نمی‌فهمم این است که چرا شما از حربه غیر محتمل بودن (ادعاهای من) استفاده می‌کنید، امّا خودتان بیان خود را به وادی اعتقاد به خدا پرت می‌کنید که به همان اندازه غیر محتمل است.

کالینز: خدای من برای من غیر محتمل نیست. او هیچ نیازی به قصه آفرینش (برای اثبات خود) ندارد و نیاز ندارد که از طریق دیگری نشان داده شود. "خدا" پاسخی به همه سئوالات دربارة اینکه "چگونه ممکن است این عالم به وجود آمده باشد" می‌باشد.

داوکینز: من فکر نمی‌کنم این مطلب در واقع اصل و اساس موضوع می‌باشد. کوششی منصفانه و در خور تقدیر علمی است که شخص جستجو کند از کجا این شگفتی ها به وجود آمده‌است؟ آقای دکتر کالینز می‌گوید "کار خدا نیست، و خدا نیاز به توضیح ندارد، زیرا خدا خارج از آنهاست". بسیار خوب، اما این فرار از مسئولیت پاسخگویی است. دانشمندان چنین روشی ندارند، بلکه می‌گویند: "تحقیق می‌کنیم و تلاش می‌نمائیم تا بفهمیم".

کالینز: مسلّماً علم باید تلاش‌ها را ادامه دهد تا روشن شود که آیا می‌توان به شواهدی برای چند جهانی بودن رسید و اینکه چرا از آن میان، جهان ما به چنین نظمی رسیده‌است، اما اعتراض من این است که چرا باید دخالت هر گونه عامل خارجی در این زمینه نادیده گرفته شود؟ این، از جمله نظرات منفی و تخریبی است که ما انسانها را به سئوالاتی از قبیل آنکه: "چرا من اینجا هستم؟ بعد از مرگ ما چه پیش خواهد آمد؟ و آیا خدایی هست؟" می‌برد. اگر اینگونه سئوالات را به عنوان اینکه بی‌تناسب و بی‌معناهستند طرد کنیم، در بررسی خود از طبیعت، به احتمال صفر برای خدا می‌رسیم. زیرا قانع کننده نبوده و ما را به دلایل اثباتی نمی‌برد، ولی چنانچه ذهن پذیرای امکان وجود خدا باشد، آنگاه متوجه جوانبی از عالم وجود می‌شویم که با آن نتیجه‌گیری تطبیق می‌کند.
داوکینز: به نظر من بهترین رویه این است که بگوئیم ما در این زمینه‌ها جاهلیم و نیازمند تلاش و تحقیق در این موارد هستیم. امّا اینکه ناگهان مطرح نمائیم پاسخ (همه سئوالات و علت‌العلل همه پدیده‌ها) خداست، در را به روی هر
گونه بحث و تحقیقی می‌بندد.


تایم: پس آیا می‌تواند پاسخ خدا باشد؟

داوکینز: ممکن است چیزی باور نکردنی و عظیم و خارج درک و فهم امروزی ما وجود داشته باشد.

کالینز: آری، او خداست.

داوکینز: بلی، ولی او می‌تواند هر یک از بیلیون خدایان باشد. ممکن است خدای مریخ و یا خدای ساکنان سرزمین "آدم اسب‌ها" باشد. شانس اینکه او خدای خاصی باشد، "یهوا" خدای عیسی، بسیار جزیی است، حداقل به عهده شماست که ثابت کنید او چنین است.

تایم: سفر پیدایش در تورات بسیاری از پروتستانها را به مخالفت با فرضیه تکامل برده است و عده‌ای از ایشان اصرار می‌ورزند که کرة زمین فقط شش هزار سال دارد.

کالینز: برخی معتقدان مخلص هستند که فصول ۱ و ۲ سفر پیدایش را با معانی "تحت الفظی" در نظر می‌گیرند، که البته با معلومات امروزی ما از عمر عالم یا (رشته حیات و) ارتباط موجودات با یکدیگر مغایر است. "آگوستین" مقدس گفته‌است که امکان فهم آنچه در سفر پیدایش آمده‌است برای ما وجود ندارد. منظور از آن مطالب، ارائه یک کتاب علوم طبیعی نبوده‌است. بلکه منظور آن بوده که توضیح داده شود خدا که بوده، ما که هستیم و ارتباط ما با خدا چگونه باید باشد. آگوستین خصوصاً درباره برداشت‌های تنگ‌نظرانه – که ایمان را به خطر می‌افکند – هشدار می‌دهد. چنانچه از آن گونه تفاسیر فاصله بگیریم، آنچه انجیل می‌گوید با تئوری "بیگ بنگ" تطبیق می‌شود.

داوکینز: فیزیکدان‌ها همچنان تئوری "بیگ بنگ" را بررسی می‌کنند و ممکن است نهایتاً بتوانند – یا نتوانند – آن را حل و فصل کنند. به هر حال آنچه دکتر کالینز، یا اگر می‌توانم شما را فرانسیس صدا کنم؟

کالینز: خواهش می‌کنم ریچارد، حتماً.

داوکینز: آنچه که فرانسیس در مورد سفر پیدایش اکنون می‌گوید، البته مربوط به کشمکش‌های خصوصی کلامی بین او و همقطاران بنیادگرایش می‌باشد.

کالینز(باخنده) : آن کشمکش‌ها نه چندان خصوصی بلکه نسبتاً در صحنه عمومی بوده‌است.

داوکینز: جایگاه من در آن گونه مباحثات نیست مگر آنکه فقط پیشنهاد کنم از زحمات خود می‌کاستید اگر صرفاً تاریخ زمان را به آنها گوشزد می‌کردید، چرا انسان وقت خود را با این دلقک‌ها تلف کند؟

کالینز: ریچارد، من فکر می‌کنم ما هیچ خدمتی به گفتگوی بین علم و ایمان نخواهیم کرد اگر مردمان صادق و با حسن نیت را این گونه بنامیم. چنین رفتاری این مردمان را در موضع خود سرسخت‌تر می‌کند. ملحدان بعضی اوقات در این زمینه کبر می‌ورزند، برچسب حماقت بر مؤمنان زدن، هیچ کمکی به موقعیت شما نخواهد کرد.

تایم: دکتر کالینز، رجعت عیسی بخش مهمی از ایمان مسیحی است، ولی آیا آن – همراه با موضوع بکرزایی (مریم) و معجزات دیگر– راه و روش‌های علمی را که بر ثبوت قوانین طبیعت تکیه دارد، نفی نمی‌کند؟

کالینز: اگر شما خدا را خارج از طبیعت (زمان و مکان) می‌پذیرید، آنگاه هیچ اشکالی ندارد که خدا اراده نماید امری از خارج (مافوق) قوانین طبیعت انجام دهد. اگر قوانین طبیعت از خداست، چرا خدا قادر نباشد آنها را – زمانی که به دلایلی اراده نماید – بشکند؟ (واضع قوانین خود اسیر قوانینش نیست). و اگر شما الوهیت عیسی را بپذیرید – که من می‌پذیرم – آنگاه رجعت او فی‌نفسه، غیر منطقی نیست.

تایم: آیا قبول معجزات علم را به یک سو نمی‌افکند؟

کالینز: به هیچ وجه، اگر شما در جبهة من قرار گیرید، از جمله مواردی که علم و ایمان می‌توانند یکدیگر را لمس کنند، در بررسی معجزات است.

داوکینز: اگر بخواهیم در را به روی بررسی‌های سازنده به‌بندیم، در همین واژة معجزات است. برای فردی در قرون وسطی، رادیو معجزه‌‌بود. انواع چیزها ممکن است (در آینده) اتفاق بیافتد که طبق دانش امروزی معجزه می‌باشد، درست مثل تلقی علم قرون وسطی از هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ امروزی. فرانسیس مرتب تکرار می‌کند "از موضع یک انسان مؤمن (چنین و چنان)"، امّا به محض آنکه شما خریدار ایمان در مسایل می‌شوید بلافاصله تردیدهای طبیعی خود را از دست می‌دهید و همچنین – متأسفم که بگویم – اعتبار علمی خود را. ببخشید اگر به صراحت سخن می‌گویم.

کالینز: ریچارد، من تصادفاً با بخش اول گفته‌هایت موافقم. ولی به این جمله که فهم علمی من در رده‌ای کمتر از شماست، به شدت معترضم. تفاوت ما فقط در اینجاست که من در مفروضات (و تفکرات) خویش خدا را در نظر می‌گیرم و تو نمی‌گیری.

تایم: دکتر کالینز، شما اخلاق انسانی را نه فقط موهبتی الهی، بلکه قرینه‌ای بر وجود خداوند دانسته‌اید؟

کالینز: تجسس‌های بسیار طی ۳۰ یا ۴۰ سال گذشته – به قول عده‌ای، کاوش‌های جامعه‌شناسی تکاملی – به کار رفته تا مشخص سازد که ما احساس اخلاقی خود را از کجا می‌گیریم و چرا ایثار و فداکاری را ارج می‌نهیم. پاسخ‌ها معمولاً مبتنی بر بقاء نسل است. امّا اگر شما معتقد باشید – و ریچارد در این باره مصرّ میباشد – که انتخاب طبیعی بنا به شخص بوده و گروهی نیست، آن وقت چگونه ممکن است فردی DNA (و حیات) خود را به خطر افکند و به خاطر کمک به دیگری، شانس تولید مثل خویش را از دست بدهد؟ قبول دارم که ممکن است ما به خویشان خود کمک کنیم زیرا DNA مشترک داریم و به اشخاصی به این امید که آنها در آینده به فریادمان برسند کمک نمائیم. ولی (ایثارها به این موارد ختم نمی‌شود و) ما فداکاری‌هایی را شاهد بوده‌ایم که بر پایه رابطه خویشاوندی و یا امیدواری به عوض گیری قابل توجیه نیست. به عنوان مثال می‌توان اسکار شیندلر (Oskar Schindler) را در نظر گرفت که حیات خود را به خاطر نجات بیش از هزار تن یهودی از کشتارگاه‌های نازی (Gas Chambers) به خطر افکند. این، درست بر عکس اقدام در جهت حفظ ژن یا بقاء نسل خود است و نمونه‌های معتدل‌تری را هم از فداکاری‌های انسانی، ما همه روزه شاهد هستیم. اکثر ما اینگونه قابلیت‌ها را عطیة الهی می‌دانیم، خصوصاً به این دلیل که ما عدالت و اخلاق را همواره با خدا مرتبط می‌دانیم (و نزدیکی به خدا و جلب رضای او را نتیجه زندگی بر پایه عدالت و اخلاق در نظر می‌گیریم).

داوکینز: ممکن است من هم مورد تشابهی بیاورم؟ اکثر مردم می‌فهمند که شهوت جنسی با توسعه ژن (نسل) مرتبط است. روابط جنسی در طبیعت، به تولید مثل و کپی سازی ژنی می‌انجامد. امّا در جوامع مدرن غالب روابط جنسی، با وسایل جلوگیری انجام می‌شود که دقیقاً به منظور اجتناب از تولید مثل طراحی شده‌اند. ایثار، احتمالاً منشأهایی چون منابع شهوانی دارد. ما، در گذشته ما قبل تاریخ، در خانواده‌های وسیع می‌زیستیم که مملو از اعضای متعدد بود و در پیشبرد منافع و خواسته‌های آنها فعال بودیم زیرا ژن مشترک با آنها داشتیم. حال، ما در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنیم. در بین اعضای خانواده یا مردمانی که امید داشته‌باشیم خوبی ما را عوض دهند، نیستیم. ولی مهم نیست، درست مثل مردمانی که با استفاده از وسایل جلوگیری ارتباط جنسی برقرار می‌کنند، امّا توجه ندارند که انگیزه این ارتباط تولید بچه است، به فکر ما هم خطور نمی‌کند که دلیل کمک ما به سایرین بر پایه شرایطی است که اسلاف ما داشته و در گروه‌های کوچک زندگی می‌کرده‌اند. این، به نظر من بهترین دلیلی است که می‌تواند منشاء تمایل ما را به اخلاق و خوبی (به دیگران) توضیح دهد.

کالینز: این بحث شما که شریف‌ترین اعمال انسانی را ناشی از ناخودآگاهی از رده داروینی می‌داند، ظلم به احساس مطلقی است که همة ما از "خوب" و "بد" داریم. فرضیه تکامل ممکن است برخی رفتارهای اخلاقی را توضیح دهد، ولی نمی‌تواند اهمیت واقعی آنها را روشن سازد. ما اگر فقط روند تکاملی را در نظر بگیریم، به اینجا می‌رسیم که اساساً "خوب" و "بد"ی وجود ندارد. امّا موضوع برای من مهم‌تر از اینهاست. نهاد اخلاقی ما به دست می‌دهد که خالقمان – خداوند – فقط خلق نکرده و این عالم را (برای ابراز هنرمندی) به پا نداشته، بلکه علاقمند به انسان و خیرخواه او بوده‌است. زیرا به نظر می‌رسد که منحصراً انسان – در میان اینهمه موجودات کره ارض – به این پایه شعور اخلاقی رسیده‌است. آنچه که شما (ریچارد) می‌گوئید القاء می‌کند که اخلاق خارج از ذهن آدمی پرورش یافته با فرآیند تکامل "خوب" و "بد" هیچ معنایی ندارد، آیا غیر از این است؟

داوکینز: حتی همین سئوال شما هیچ معنایی برای من ندارد. "خوب" و "بد"، من فکر نمی‌کنم در آن بالا قرار دارند و یا چیزی به این نام در جایی وجود دارد. من فکر می‌کنم از وقایعی که اتفاق می‌افتند برخی "بد" و برخی "خوب"‌اند.

کالینز: من فکر می‌کنم تفاوت اساسی بین ما همین است و خوشحالم که آن را تشخیص دادیم.

تایم: دکتر کالینز، من می‌دانم که شما مایلید درِ جدیدی به تحقیقات سلول‌های بنیادی (Stem-cell) گشوده شود. ولی آیا این حقیقت که "ایمان" باعث شده عده‌ای در این باره به مخالفت برخیزند، این نظریه را پیش نمی‌آورد که مذهب سدّ راه تحقیقات علمی برای نجات جان انسانهاست؟

کالینز: ابتدا اجازه دهید تصریح کنم که من به عنوان فردی غیر مسئول، در موضع یک شهروند عادی سخن می‌گویم ،نه به عنوان عضوی از سازمان دولتی ایالت متحده امریکا. این برداشت که اهل "ایمان" کلاً مخالف تحقیقات در زمینه سلولهای بنیادی هستند، هیچگونه مبنای آماری ندارد. در حقیقت بسیاری با باورهای عمیق مذهبی، عقیده دارند که این موضوع از پشتوانه های دینی برخوردار است.

تایم: اما در برابر مردمی که موضعشان بر پایة "متن مقدس" شکل گرفته تا دلیل و منطق، دانشمندان علوم چگونه می‌توانند عکس‌العمل نشان دهند؟

کالینز: ایمان، نقطه مقابل منطق نیست. ایمان، قرارگاه استدلالی دارد، با عامل افزوده وحی خداوندی. بنابراین مباحثاتی بین دانشمندان علوم و مؤمنان در می‌گیرد. امّا چنین نیست که دانشمندان یا اهل ایمان، همواره دقیق و درست با مسایل برخورد کنند. قضاوتهای دانشمندان را می‌تواند تعلقات حرفه‌ای آنها تحت تأثیر قرار دهد و ایمان خالص و واقعی نیز که به مانند آب صاف و شفاف است – متأسفانه در ظروف زنگ‌زده‌ای ریخته می‌شود که نامشان انسان است و نتیجتاً چه بسا اصول خالص ایمانی طی رویارویی‌ها قربانی شود.

داوکینز: برای من، مسایل اخلاقی چون تحقیقات درباره سلولهای بنیادی، از این جهت مطرح می‌شود که آیا رنجی پیش می‌آورد یا خیر؟ در این حالت مسلّماً رنجی نیست. آن نطفه اولیه (Embryo) قطعاً اعصابی ندراد (که رنج و درد احساس کند). ولی این، موضوعی نیست که در بحث‌های عمومی مطرح می‌شود. بلکه موضوعی که مطرح می‌سازد این است آیا نطفه اولیه بشر است یا خیر؟ حال اگر شما مطلق‌گرای اخلاقی باشید، پاسخ می‌دهید: آری نطفة اولیه انسان است و بنابراین رفتار خاص اخلاقی می‌طلبد. البته مطلق‌گرایی اخلاقی الزاماً نتیجة مذهب نیست. ولی معمولاً با مذهب همراه است. ما حیوانات را در سلاخ‌خانه‌ها سر می‌بریم و آنها اعصاب دارند و رنج می‌برند، ولی اهل ایمان را مشکلی در این باره نیست.

کالینز: آیا انسانها کلاً اهمیت اخلاقی بیشتری از گاوها ندارند؟

داوکینز: شاید انسانها چون قابلیت منطق‌شناسی و دلیل آوری دارند، از مسئولیت اخلاقی بالاتری برخوردار باشند.

تایم: آیا هر یک از شما آقایان نقطه نظر نهایی و نتیجه‌گیری دارد که بیان کند؟

کالینز: من فقط می‌خواهم بگویم که بعد از ربع قرن فعالیت در علوم تجربی و زندگی ایمانی، من هیچ مانعی در موافقت با ریچارد در تمام آنچه که در مورد طبیعت و عالم تکوین می‌گوید، نمی‌بینم. در عین حال می‌گویم – و این مطلب را می‌پذیرم – که چه بسا سئوال‌هایی در مورد عالم تکوین وجود دارد که علوم نمی‌توانند پاسخ گویند. سئوالهایی که می‌پرسد "چرا؟"، به جای آنکه بپرسد "چگونه؟". علاقة من، دانستن پاسخ به "چرا"هاست که این پاسخ‌ها را در مقولات ایمانی و روحانی خود می‌یابم، به صورتی که به هیچ وجه استقلال فکریم به عنوان فعالی در علوم تجربی، وجه المصالحه قرار نمی‌گیرد.

داوکینز: فرانسیس، فکر من آنقدرها هم که شما تصور می‌کنید و گهگاه اشاره داشتید، بسته نیست. ذهن من سوی همه تحولات زیبا و امکان‌پذیر در آینده، باز است. تحولاتی که حتی در رؤیا نمی‌گنجد. آنچه که من درباره‌اش تردید دارم این است که هر آنچه در آینده قرار است اتفاق بیافتد حتماً وقایعی باشد که مردم از طریق مذاهب شنیده و انتظار و باور دارند. در آغاز بحث که گفتگوی ما درباره منشاء و پیدایش عالم و ضرایب فیزیکی بود، من آنچه را که منطقی فکر می‌کردم در مخالفت با "طراح هوشمند ماورا‌ء الطبیعه" ارائه دادم. ولی این موضوع به نظر من نظریه ارزشمندی است قابل مخالفت، ولی به هر حال شکوهمند و قابل احترام. خدایان المپیا یا مرگ عیسی بر صلیب را شایسته آن جلال و شکوه نمی‌بینم. اینگونه امور به نظر من محدودیت بخشی (به آن بی‌نهایت) است. اگر خدایی وجود دارد ماوراء این حرف‌ها و فراتر از آن چیزی است که خداشناسان مذاهب ارائه داده‌اند.{ در واقع اینجا داوکینز به خدای نامحدود نا متناهی و بسیط لایتغیر که بقول نرمن گیسلر با خدای مسیحی و یهودی در کتاب مقدس یکی است اعتراف میکند. نویسنده وبلاگ}

شرح مناظره علمی پروفسور داوکینز و پروفسور کالینز با موضوع علم وخدا(قسمت1 ) شرح مناظره علمی پروفسور داوکینز و پروفسور کالینز (قسمت 2)



1- مجلة تایم مورخ ۱۲ توامبر ۲۰۰۶ – مقصود از علم به طور کلی علوم تجربی می‌باشد (Science)

2- Richard Dowkins

3- Frances Collins

4- SchÖnborn

5- Yale University Psychologist Paul Bloom

6- The “God Delusion”

7- Sam Harris

8- Daniel Dennett

9- Tufts University

10- Breaking the Spell: Religions a Natural Phenomenon

11- Marc Hauser, “Moral Minds”

12- Levis Wolpert, “Six Impossible Things Before Breakfast”

13- Victor Strenger, “God: The Failed Hypothesis”

14- Ann Druyan, Widow of Carl Sagan, “The Varieties of Scientific Experience”

15- Scripture (متون مقدس مسیحی)

16- Periodic Table

17- Stem Cells

18- Stanford University Biologist Joan Roughgarden, “Evolution and Christian Faith”

19- Edward O. Wilson, “The Creation: An Appeal to Save Life on Earth”

20- National Human Genome Research Institute

21- Co-mapping 3 Billion Biochemical Letters of Human Genetic Blueprint

22- Meriwether Lewis

23- “The Language of God: A Scientist Presents Evidence for Belief”

  نظرات ()
مطالب اخیر حیوانات هم دروغ میگویند! دلیل هشدار قرن کریم و ائمه اطهار(ع)در باره گناهان چشم چیست؟ برسی مغلطه اسلام و شمشیر پاسخ به شبهه آیه هفتم سوره طارق حقوق حیوانات در اسلام نکات علمی به کار رفته در دعای شریف عرفه زنبور عسل دو شکم دارد! هشدار قرآن در باره نظریه بیگانگان باستانی خلاصه مبحث قرآن و فیزیک اشاره قرآن به حرکت لایه های زمین پس از به وجود آمدن کوهها
کلمات کلیدی وبلاگ کیهان شناسی در قرآن (۱۱۱) زمین شناسی در قرآن (٦۱) زیست شناسی در قرآن (٢٥) بدن انسان در قرآن (٢۱) قرآن و تاریخ (۱٧) پزشکی در قرآن (۱٧) جنین شناسی در قرآن (۱٦) آناتومی در قرآن (۱٢) قرآن و فیزیک (۱٢) فیزیک در قرآن (۱۱) سیاهچاله ها در قرآن (۱۱) انفجار بزرگ در قرآن (۱۱) پیشگویی های قرآن (۱٠) معجزات علمی در نهج البلاغه (٩) جانور شناسی در قرآن (٧) ستارگان در قرآن (٧) نجوم در قرآن (٦) مفهوم علمی قیامت در قرآن (٦) نور در قرآن (٥) احادیث علمی ائمه (٥) کوهها در قرآن (٥) کهکشان ها در قرآن (٥) شهاب سنگ ها در قرآن (٤) باران در قرآن (٤) آب در قرآن (٤) بیگ کرانچ در قرآن (٤) جهان های موازی در قرآن (٤) آهن در قرآن (٤) حشره شناسی در قرآن (٤) ژنتیک در قرآن (٤) اعجاز علمی در احادیث (٤) قلب انسان در قرآن (۳) کیهان شناسی در احادیث (۳) امواج صوتی در قرآن (۳) زمین شناسی در نهج البلاغه (۳) کیهان شناسی در نهج البلاغه (۳) چشم در قرآن (۳) سیستم شنوایی در قرآن (۳) پاسخ به ایراد های وارد شده به قرآن (۳) قرآن و تکامل (۳) حرکت خورشید در قرآن (۳) کره زمین در قرآن (۳) بادها در قرآن (۳) گیاه شناسی در قرآن (۳) گسترش کائنات در قرآن (۳) لایه لایه بودن زمین (۳) ابرها در قرآن (۳) جهان های موازی (۳) امام حسین (۳) انقباض بزرگ در قرآن (۳) اسپرم انسان در قرآن (۳) تشکیل باران در قرآن (۳) دایناسور ها در قرآن (۳) قرآن و اتم (۳) اعجاز ریاضی قرآن (۳) بزرگی جهان در قرآن (۳) ماده تاریک در قرآن (۳) انرژی تاریک در قرآن (۳) ستاره شناسی در قرآن (۳) ابرهای گازی فضا در قرآن (۳) احادیث علمی رسول اکرم(ص) (۳) سیره ائمه اطهار در قرآن (٢) سایه در قرآن (٢) حرکت انتقالی زمین در قرآن (٢) تئوری ریسمان ها در قرآن (٢) کرمچاله ها در قرآن (٢) انفجار های ابرنواختری در قرآن (٢) پرندگان در قرآن (٢) شکل گیری ستاره ها در قرآن (٢) ستاره ها در قرآن (٢) قطب ها در قرآن (٢) به وجود آمدن زمین در قرآن (٢) آفرینش انسان از خاک در قرآن (٢) منشا آبهای زمین در قرآن (٢) معجزه حضرت موسی (٢) داستان حضرت یونس (٢) مغز انسان در قرآن (٢) کتاب گمشده انکی (٢) پراکنده شدن اسپرم در رحم زنان (٢) جدایی دریا ها در قرآن (٢) حرکت زمین در قرآن (٢) بزرگی ستارگان در قرآن (٢) حرکت وضعی زمین (٢) تپ اختر در قرآن (٢) زمین نادر (٢) پوست انسان در قرآن (٢) جهان های موازی در حدیث (٢) ستاره های نترونی (٢) سیاهچاله (٢) حضرت فاطمه زهرا(س) (٢) ماه (٢) شیمی در قرآن (٢) زنبور عسل در قرآن (٢) شهاب سنگ ها (٢) عذاب های الهی (٢) فروپاشی ستاره گان در قرآن (٢) جدایی قاره ها در قرآن (٢) هفت لایه زمین در قرآن (٢) هفت لایه جو در قرآن (٢) فضانوردان باستانی (٢) سفرهای فضایی در قرآن (٢) پیشینه هستی در قرآن (٢) آفرینش کائنات در قرآن (٢) آسمان شبکه ای شکل (٢) مراحل تشکیل جنین در قرآن (٢) نقش بادها در بارور کردن ابرها (٢) بادهای بارور کننده در قرآن (٢) قرآن و پایان کار خورشید (٢) نسبیت در قرآن (٢) فواصل ستاره گان در قرآن (٢) مرگ ستاره گان در قرآن (٢) تعین جنسیت جنین در قرآن (٢) اشاره قرآن به حرکت زمین (٢) قرآن و شیمی (٢) تاریخ مصر در قرآن (٢) بیگ بنگ در قرآن (٢) باستان شناسی در قرآن (٢) آیه 24 سوره نسا (٢) شواهد علمی طوفان نوح (٢) معجزات علمی در احادیث ائمه (٢) مجزات علمی در سخنان حضرت علی (٢) نظر قرآن در باره آفرینش فضانوردان باستانی (٢) زمین شناسی در احادیث (٢) طول موج نور در قرآن (٢) شبهه داستان حضرت یونس (٢) نهنگ داستان حضرت یونس (٢) طوفان در قرآن (٢) احادیث علمی امام جعفر صادق (٢) ماده تاریک و انرژی تاریک در قرآن (٢) عظمت جهان هستی در قرآن (٢) استرس در قرآن (٢) آزمایشگاه سرن (٢) به وجود آمدن کوهها (٢) خورشید در قرآن (٢) مسیر حرکت نور در قرآن (۱) جهان های موازی در سوره حمد (۱) عطارد در قرآن (۱) زهره در قرآن (۱) جهنم از دیدگاه علمی (۱) نابودی زمین در قرآن (۱) مرگ زمین در قرآن (۱) مه رمب در قرآن (۱) یون ها در قرآن (۱) صاعقه و رعد و برق در قرآن (۱) مغز قلب (۱) خمیدگی فضا و زمان (۱) قرآن چاپ عربستان (۱) قرآن عربستان (۱) زیر دریایی در قرآن (۱) dna در قرآن (۱) تقسیم سلولی و همانند سازی در قرآن (۱) تقسیم dna در قرآن (۱) فواصل فضایی در احادیث (۱) پدید آمدن نور از ماده تاریک (۱) حضرت یوسف در تاریخ مصر (۱) بوزارسیف (۱) سن عایشه هنگام ازدواج با پیامبر (۱) ازدواج عایشه با پیامبر (۱) فحاشی به عایش (۱) به وجود آمدن ستارگان در قرآن (۱) وجود عناصر سازنده بدن انسان در ستارگان (۱) مواد مذاب در قرآن (۱) گرانش در قرآن (۱) افتادن زمین به درون سیاهچاله (۱) ذرات شتاب دهنده (۱) میدان مغناطیسی زمین در قرآن (۱) دانه در قرآن (۱) دانه گیاهان در قرآن (۱) رشد گیاهان در قرآن (۱) آیه ۷۳ سوره الحج (۱) تولید حیوانات در آزمایشگاه (۱) کولون کردن (۱) حضرت موسی و جادوگران (۱) جدایی دریاها (۱) محل جدایی دو دریا (۱) موج در قرآن (۱) عرش عظیم (۱) عرش بزرگ (۱) لانه عنکبوت (۱) سستی لانه عنکبوت (۱) شفادهندگی عسل (۱) نحوه کار چشم در قرآن (۱) حرکت لایه های زمین در قرآن (۱) عمر هزار ساله (۱) حداکثر طول عمر انسان (۱) نکات علمی دعای عرفه (۱) حیوانات در اسلام (۱) حقوق حیوانات در اسلام (۱) حقوق حیوانات در احادیث (۱) آیه 7 سوره طارق (۱) آیه هفتم سوره طارق (۱) اسلام و شمشیر (۱) چرا اسلام با شمشیر پیش رفت (۱) چرا پیامبر جنگید (۱) تاریخ مسیحیت (۱) گناهان چشم (۱) هرمون ها در قرآن (۱) دروغ گفتن حیوانات (۱) دروغ حیوانات (۱) محافظت از کره زمین (۱) محافظت از کره زمین (۱) کوههای آتشفشان (۱) ساختار کوههای آتشفشان (۱) تکامل نور در قرآن (۱) ستون مهره های گردن در قرآن (۱) طوفان های ساحلی در قرآن (۱) سواحل در قرآن (۱) منابع آبهای زیر زمینی (۱) آبهای زیر زمین در قرآن (۱) مدارهای جغرفیایی زمین در قرآن (۱) نصف النهار مبدا (۱) نابود شدن و مرگ کوهها در قرآن (۱) سقط جنین و شیر خشک در قرآن (۱) اعتیاد در قرآن (۱) علائم وقوع قیامت در قرآن (۱) خورده شدن ستاره توسط سیاهچاله (۱) سقوط ستاره به داخل سیاهچاله (۱) سوراخ زمین در قرآن (۱) صدا در قرآن (۱) امواج صوتی کشنده در قرآن (۱) محدوده امواج صوتی در قرآن (۱) مورچه ها در قرآن (۱) ساختار بدن مورچه ها در قرآن (۱) کره زمین در نهج البلاغه (۱) طوفان های دریا در قرآن (۱) سرنوشت جهان در قرآن (۱) جهان هستی در قرآن (۱) تاریکی در قرآن (۱) فوران های خورشید در قرآن (۱) تشعشات خورشید در قرآن (۱) آیات امام حسین در قرآن (۱) نام امام حسین در قرآن (۱) جهان هستی از دیدگاه ائمه (۱) جهان در درون یک تخم مرغ (۱) حرکت سایه ها در قرآن (۱) انبساط و تاریک شدن جهان در قرآن (۱) سرد شدن جهان در قرآن (۱) تاریک شدن جهان در قرآن (۱) حضرت زهرا در مکاشفات یوحنا (۱) اسامی ائمه در کتاب های پیامبران پیشین (۱) هجرت در قرآن (۱) دریا در قرآن (۱) بارندگی در قرآن (۱) منابع آب زیر زمینی (۱) داستان حضرت نوح در قرآن (۱) آزمایش دو شکاف (۱) ساختار شهاب سنگ ها در قرآن (۱) لایه لایه بودن شهاب سنگ ها (۱) تعادل دمای زمین (۱) کمربند حیات (۱) سیستم عصبی پوست در قرآن (۱) درجات سوختگی در قرآن (۱) احادیث علمی امام باقر(ع) (۱) ازلی بودن جهان (۱) آفرینش مگس در قرآن (۱) ابرهای گازی اطراف سیاهچاله ها در قرآن (۱) ابر گازی g2 در قرآن (۱) حفاظت زمین از خطرات (۱) ماهیت ذرات (۱) آزمایش یانگ (۱) جهان های موازی در احایث (۱) احادیث علمی امام رضا(ع) (۱) مراحل تشکیل ابرها در قرآن (۱) تشکیل ابرها در قرآن (۱) به وجود آمدن ابرها در قرآن (۱) بادهای ستاره ای در قرآن (۱) دلیل حرام شدن گوشت سگ و خوک (۱) سحابی ها در قرآن (۱) سحابی گل کاغذی در قرآن (۱) اشاره قرآن به وجود یخ در فضا (۱) اشاره قرآن به وجود بارش در فضا (۱) اشاره قرآن به وجود رعد و برق در فضا (۱) مهندسی اعداد در قرآن (۱) حضرت عیسی(ع ) در قرآن (۱) دونیم شدن دریا (۱) تمایز جنسیت جنین در قرآن (۱) بارداری در قرآن (۱) خوشه های کهکشانی در قرآن (۱) ۱۱ سپتامبر در قرآن (۱) صدای اتم در قرآن (۱) آفرینش جهان از هیچ (۱) جهان از هیچ (۱) استفاده از نردبان های فضایی در قرآن (۱) فرو رفتن ستاره ها به سیاهچاله ها در قرآن (۱) پیش بینی سفرهای فضایی در قرآن (۱) جایگاه محکم و استوار جنین (۱) حفاظت از جنین (۱) خلقت جنین در قرآن (۱) امواج صوتی فضا در قرآن (۱) امواج فضا در قرآن (۱) طیف نور مرئی در قرآن (۱) همگرایی گرانشی در قرآن (۱) لنز گرانشی در قرآن (۱) فاز تاریک جهان (۱) بازیونیده شدن جهان (۱) پدید آمدن نور در قرآن (۱) شب و روز در قرآن (۱) شب در قرآن (۱) جهان قابل مشاهده در قرآن (۱) لبه های جهان در قرآن (۱) منشا زمین در قرآن (۱) شکل گیری کره زمین در قرآن (۱) اعجاز علمی در احادیث پیامبر (۱) آشفتگی گرانشی در قرآن (۱) نجوم در نهج البلاغه (۱) جایگاه زنان در قرآن (۱) تساوی زن و مرد در قرآن (۱) شبهه آیه 24 سوره نسا (۱) امام حسین در قرآن و تورات (۱) پیشگویی آمدن امام حسین (۱) امواج فروصوتی و فراصوتی از دیدگاه حضرت علی (۱) ذرات اتمی و زیر اتمی از دیدگاه حضرت علی (۱) آفرینش جهان در نهج البلاغه (۱) اسامی ائمه اطهار در لوحه کشتی نوح (۱) منشا نور (۱) فوتون های نور (۱) خداوند نور آسمانها و زمین است (۱) بقایای کشتی نوح (۱) جهان های موازی در نهج البلاغه (۱) تاریخچه اقیانوس ها و خشکی های زمین در نهج البلاغه (۱) تاریخچه کره زمین از دیدگاه حضرت علی (۱) بعد فضا و زمان در نهج البلاغه (۱) آغاز و پایان جهان در نهج البلاغه (۱) بیگ بنگ در نهج البلاغه (۱) دلیل ممنوعیت شراب (۱) ضرر های شراب (۱) تکامل گیاهان در نهج البلاغه (۱) دریاهای سبز در نهج البلاغه (۱) زوجیت گیاهان در قرآن (۱) شهر پمپی در قرآن (۱) قوم لوط در قرآن (۱) انگل شناسی در قرآن (۱) چرخه غذا در قرآن (۱) تجزیه بدن در قرآن (۱) تجزیه بدن به مواد عالی در قرآن (۱) اصحاب کهف در قرآن (۱) فواید روزه برای بدن (۱) فواید علمی روزه (۱) آناتومی در نهج البلاغه (۱) سیستم شنوایی در نهج البلاغه (۱) بدن انسان در نهج البلاغه (۱) شهرهای غرق شده در قرآن (۱) گسل ها در قرآن (۱) رانش زمین در قرآن (۱) لایه های زمین در قرآن (۱) شهر پمپئی در قرآن (۱) قصاص در قرآن (۱) انتقام گرفتن در قرآن (۱) عفو در قرآن (۱) بخشش در قرآن (۱) عقلانیت در قرآن (۱) تعقل در قرآن (۱) عقل در قرآن (۱) حرکت براونی در قرآن (۱) نیروی آیرو دینامیک در قرآن (۱) مکانیسم پرواز پرندگان در قرآن (۱) پیش بینی قرآن در مورد پرواز (۱) پرواز در قرآن (۱) هواپیما در قرآن (۱) دکل های صوتی در قرآن (۱) عادت ماهیانه در قرآن (۱) لایه جو در قرآن (۱) سنگواره ها در قرآن (۱) فسیل در قرآن (۱) تفسیر سوره کهف (۱) مواد بین ستاره ای در قرآن (۱) فضای بین ستاره ای در قرآن (۱) کوانتم گرانشی در قرآن (۱) پیوستگی جهان در قرآن (۱) تارهای کیهانی در قرآن (۱) ساختار فضا در قرآن (۱) آفرینش کیهان در قرآن (۱) وزن ابرها در قرآن (۱) سنگین بدن ابرها در قرآن (۱) نظریه نسبیت در قرآن (۱) نفت در قرآن (۱) تشکیل نفت در قرآن (۱) به وجود آمدن نفت در قرآن (۱) حرکت اسپرم در قرآن (۱) زوجیت در قرآن (۱) کوارک ها در قرآن (۱) ذرات زیر اتمی در قرآن (۱) پل کوانتمی در قرآن (۱) خلا کوانتمی در قرآن (۱) شهادت آب در قرآن (۱) شعور آب در قرآن (۱) سفید چاله ها در قرآن (۱) جو زمین در نهج البلاغه (۱) بیماری های چشم در قرآن (۱) اهمیت حرکت در خواب در قرآن (۱) فرسایش خاک در قرآن (۱) خاک در قرآن (۱) منشا آسمان ها و زمین (۱) خواب در قرآن (۱) تکینگ های جهان و خلاکوانتمی در قرآن (۱) قفسه سینه در قرآن (۱) تداخل جهان های موازی در قرآن (۱) نظریه جهان تو در تو در قرآن (۱) مردن و کم نور شدن ستارگان در قرآن (۱) سوره فیل (۱) درس های اجتماعی قرآن (۱) تاکید قرآن بر یافتن دوستان مناسب (۱) دوستی در قرآن (۱) قرآن و جامعه (۱) سیستم بینایی در قرآن (۱) تشبیه آسمان به گل رز در قرآن (۱) پرتاب مواد مذاب توسط ستارگان (۱) به وجود امدن جهان در قرآن (۱) آفرینش جهان در شش روز در قرآن (۱) سحابی ها در قرآن (۱) برجهای آسمان در قرآن (۱) لنگرگاه ستارگان در قرآن (۱) نحوه سوختن آتش در فضا در قرآن (۱) آتش در قرآن (۱) پرتاب ستاره ها در قرآن (۱) ما آسمان پایین (۱) اشاره قرآن به وجود کروموزوم xy (۱) اشاره قرآن به معلق بودن زمین و سیارات (۱) عدد اتمی آهن در قرآن (۱) اشاره قرآن به وجود dna (۱) اشاره قرآن به پس گرفته شدن مواد زاید جنین توسط رحم (۱) جفت جنین در قرآن (۱) فتوسنتز گیاهان در قرآن (۱) بوجود آمدن حیات در آب (۱) انتقال حیات از آب به خشکی (۱) تغیر اندازه بدن حیوانات در قرآن (۱) اعجاز عددی در قرآن (۱) سیستم ایمنی بدن انسان در قرآن (۱) گولبول ه ای سفید در قرآن (۱) متراکم شدن زمین در قرآن (۱) نبودن اکسیژن در بیرون از زمین (۱) اتمسفر زمین در قرآن (۱) جو زمین در قرآن (۱) لایه ازون در قرآن (۱) قرآن و مرگ ستاره گان (۱) کاهش ابعاد کره زمین در قرآن (۱) ملکه زنبور عسل در قران (۱) نسبیت انیشتین (۱) اجرام فضایی در قرآن (۱) ستون های آفرینش (۱) star nurserys (۱) تشکیل شدن ستارگان از گاز داغ (۱) نردبان های شنوایی در قرآن (۱) پرده های جنینی (۱) لایه های جنینی (۱) کیسه های جنینی (۱) تقسیم سلولی (۱) خیره شدن (۱) امامان در قرآن (۱) مدارها در قرآن (۱) انگشت نگاری در قرآن (۱) سحاب چشم گربه(cat’s eye nebula) (۱) پدیده های فضایی در قرآن (۱) نابودی ستاره گان در قرآن (۱) فرو رفتن لایه اقیانوسی به زیر لایه قاره ای (۱) خاصیت عسل (۱) دکتر فریدون صحافی (۱) آیات ضد زن قرآن (۱) اعجاز عددی قرآن (۱) میدان مغناطیسی زمین (۱) سوره حدید (۱) قربانی کردن انسان (۱) خدا (۱) هامان (۱) تمدن سومر (۱) آتشفشان (۱) خورشید (۱) مریخ (۱) فیزیک (۱) لنز گرانشی (۱) قوم لوط (۱) موریس بوکای (۱) اریک فون دانکین (۱) چرا روزه واجب شد (۱) فواید روزه (۱) نظریه ریسمان (۱) شهاب سنگ (۱) داستان حضرت موسی (۱) دعای عرفه (۱) هالی (۱) سبزینه (۱) حضرت ابراهیم (۱) ۱۱ سپتامبر (۱) سال نوری (۱) ماسارو ایموتو (۱) عام الفیل (۱) درس هایی از قرآن (۱) معراج پیامبر (۱) شکافت هسته ای (۱) عبدالعلی بازرگان (۱) جانور شناسی (۱) قرآن تحریف شده (۱) تحریف قرآن (۱) حضرت عیسی (ع) (۱) پیش بینی های قرآن (۱) سفر به ماه (۱) ابرنواخترها (۱) خط استوا (۱) عایشه (۱) فرمون (۱) عنکبوت (۱) کورتیزول (۱) حضرت زهرا (۱) هفت آسمان (۱) اصحاب کهف (۱) کلروفیل (۱) حضرت یوسف (۱) منظومه شمسی (۱) حقوق حیوانات (۱) امام رضا (ع) (۱) عسل (۱) اتم (۱) شراب (۱) عمر انسان (۱) پاسخ به شبهات (۱) سحابی (۱) میدان مغناطیسی (۱) تاریکی فضا در قرآن (۱) سوخت ستارگان در قرآن (۱) جهان های دیگر (۱) پایان کار جهان در قرآن (۱) ستاره دنباله دار هالی در قرآن (۱) سیستم عصبی بدن انسان در قرآن (۱) نبود اعصاب گرمایی در پوست (۱) منی در قرآن (۱) نطفه انسان در قرآن (۱) عصب بینایی و شنوایی در قرآن (۱) نازل شدن آهن (۱) کوازار ها در قرآن (۱) طوفان های مریخ (۱) مگس در قرآن (۱) انبساط جهان در قرآن (۱) جدا شدن زمین از آسمان در قرآن (۱) خون در قرآن (۱) اتساع زمان در قرآن (۱) آنزیم ها (۱) سرعت نور در قرآن (۱) حضرت زهرا در قرآن (۱) ستاره نترونی در قرآن (۱) سیستم دفاعی مورچه ها (۱) سیستم ارتباطی مورچه ها (۱) غار اصحاب کهف (۱) عسل در قرآن (۱) مرز میان آب شور و شیرین در قرآن (۱) سرخ شدن آب دریاها در قرآن (۱) گوشت خوک (۱) ریچارد داوکینز (۱) امام حسین در قرآن (۱) انتخاب طبیعی در قرآن (۱) رسیدن تعداد کمی از سلول های جنسی مرد به سلول تخمک (۱) به فضا رفتن انسان (۱) زخم بستر (۱) ذره خدا (۱) اختراع وسایل نقلیه در قرآن (۱) هیگز (۱) انرژی اتمی در قرآن (۱) انرژی هسته ای در قرآن (۱) نابود شدن ستاره گان (۱) نابود شدن خورشید (۱) عصای حضرت موسی (۱) مکان دروغگویی در مغز (۱) مناظره داوکینز و کالینز (۱) اثبات علمی وجود خدا (۱) تشکیل رعد و برق در قرآن (۱) تشکیل آذرخش در قرآن (۱) حرکت ماه در قرآن (۱) چرخش ماه (۱) به صلیب کشیدن حضرت عیسی (۱) پیش بینی قرآن در مورد سالم ماندن بدن فرعون (۱) احادیث امام محمد باقر (۱) انعکاس نور خورشید توسط ماه (۱) تاریکی های دریا در قرآن (۱) امواج دریا در قرآن (۱) هزار سال (۱) زنان در قرآن (۱) وجود اتم در قرآن (۱) فرو رفتن خورشید به چشمه گل تیره (۱) مواد سازنده بدن انسان در ستارگان (۱) تکامل زمین در قرآن (۱) شکل گیری زمین در قرآن (۱) نسبت مساحت خشکی ها و دریاها در قرآن (۱) تخلخل در قرآن (۱) تخلخل سنگ ها در قرآن (۱) پوکی در قرآن (۱) کوه های یخی در قرآن (۱) معده در قرآن (۱) ویروس در قرآن (۱) باکتری ها در قرآن (۱) آفرینش نور در قرآن (۱) بزرگی کیهان در قرآن (۱) کائنات در قرآن (۱) زمین لرزه در قرآن (۱) نقش کوهها در جلوگیری از زمین لرزه در قرآن (۱) خزندگان در قرآن (۱) مدار حرکت خورشید و ماه در قرآن (۱) ارتباط پرندگان با یکدیگر در قرآن (۱) کلاغ ها در قرآن (۱) مراسم تدفین کلاغ ها در قرآن (۱) تعادل میان بخار آب و باران در قرآن (۱) آسمان نزدیک در قرآن (۱) حرکت زمین به دور خودش در قرآن (۱) نحوه ساخته شدن اهرام مصر در قرآن (۱) اهرام مصر در قرآن (۱) پست ترین نقطه زمین در قرآن (۱) پیش بینی شکست ایران از روم در قرآن (۱) قانون دوم ترمودینامیک در قرآن (۱) آنتروپی در قرآن (۱) توضیح علمی معراج پیامبر (۱) تشبیه جنین انسان به زالو در قرآن (۱) واژه الْعَلَقَةَ در قرآن (۱) اشاره قرآن به آویزان شدن جنین ز دیواره رحم (۱) ابرنواختر ها در قرآن (۱) دلیل اشاره قرآن به هفت آسمان (۱) اشعه در قرآن (۱) اشعه های ستارگان در قرآن (۱) تعداد ستارگان در قرآن (۱) شکاف در فضا (۱) سوره دخان (۱) اشاره قرآن به وجود بخار آب در فضا (۱) پادماده در قرآن (۱) ماده و ضد ماده در قرآن (۱) تغیر قطب های زمین در قرآن (۱) تغیر میدان مغناطیسی زمین در قرآن (۱) مغربین و مشرقین در قرآن (۱) حرکت کهکشان ها در قرآن (۱) برخورد و ادغام کهکشان ها در قرآن (۱) یازده بعد کائنات در قرآن (۱) شکل گیری ستارگان در قرآن (۱) به وجود آمدن استخوان ها قبل از تشکیل اندامها (۱) شکل ګیری استخوان های جنین در قرآن (۱) کروی بودن زمین در قرآن (۱) مسطح بودن زمین در قرآن (۱) شکل هندسی کره زمین در قرآن (۱) شهاب ها در قرآن (۱) سایه کهکشان ها و ستارگان در قرآن (۱) امام رضا در قرآن (۱) مراحل انفجار بزرگ در قرآن (۱) کروموزوم ها در قرآن (۱) صدا و آواز خواندن پرندگان در قرآن (۱) دستگاه گردش خون در قرآن (۱) پوارش شیمیایی در قرآن (۱) باران و باد (۱) تاثیر ستارگان بروی زمین (۱) عنکبوت در قرآن (۱) لانه عنکبوت در قرآن (۱) احادیث علمی پیامبر (۱) آناتومی در احادیث (۱) تعداد مفصل های بدن (۱) لرزش ذرات در قرآن (۱) لایه های اقیانوسی و قاره ای (۱) نحوه تشکیل جزایر (۱) سیستم بویایی در قرآن (۱) انقراض دایناسورها در قرآن (۱) کمربند منظومه شمسی (۱) برده داری و ازدواج با زن شوهر دار در قرآن (۱) ستاره دوتایی در قرآن (۱) ستاره شعرای یمانی(سیروس) (۱) قیومیت مرد بر زن (۱) قیومیت مرد بر دخترش (۱) سرپرستی دختر توسط پدر (۱) آنزیم ها در قرآن (۱) کشش و جاذبه جنسی (۱) فورمون ها (۱)
دوستان من زندگی،محیط زیست،انرژی اگر به اسلام شک داری + عکس اعجاز علمي در قرآن و حديث ۩ گل یا پوچ ۩ دنیــای علم و اطلاعات(از اون خوگشلاش) کشکول بشیر quranmiracles Science in The Qur'an The Shooting Stars (Shahab) Quran Miracle is confirmed by Science! miraclesofthequran Speed of Light اعجاز علمي در قرآن و حديث Questions of Islam قرآن و فیزیک رابطه علوم با قرآن علم در كلام وحي بانک حدیث کتابخانه احادیث شیعه قاصدون بهشت و جهنم سیاهچاله ها- ماده تاریک - انرژی تاریک در قرآن اثبات خدا نماز پرتال زیگور طراح قالب